Për shkak të problemeve të shpeshta në ushtrimin e të drejtave, pjesëtarët e komunitetit serb në Kosovë e kuptojnë mirë sa e rëndësishme është që të drejtat të mos ekzistojnë vetëm në letër. Nuk mjafton që ligji të garantojë një të drejtë të caktuar nëse ajo nuk mund të ushtrohet në jetën e përditshme. Serbët në Kosovë e kuptojnë mirë edhe se çfarë do të thotë të jesh në pozitën e pakicës, veçanërisht kur shumica nuk tregon mirëkuptim të mjaftueshëm për nevojat dhe problemet e saj.
Në rrethana të tilla mund të shtrohet një pyetje krejt e kuptueshme: nëse komuniteti serb tashmë përballet me pengesa në ushtrimin e të drejtave për shkak të përkatësisë së tij etnike, pse të hapen edhe çështjet e diskriminimit të bazuar në karakteristika të tjera personale? Pse të flitet për pozitën e pakicave seksuale apo të grupeve të tjera shoqërore të margjinalizuara, ndërkohë që ende po luftojmë për ushtrimin e të drejtave themelore?
Përgjigjja ndaj këtyre pyetjeve qëndron në faktin se asnjë komunitet nuk përbëhet nga njerëz që janë plotësisht të njëjtë.
Kur flasim për pozitën e komunitetit serb në Kosovë, më së shpeshti e shohim atë përmes prizmit të përkatësisë së tij etnike. Ajo përcakton shumë nga çështjet me të cilat pjesëtarët e tij përballen çdo ditë. Megjithatë, përkatësia etnike nuk është e vetmja karakteristikë që përcakton identitetin dhe pozitën tonë në shoqëri.
Brenda çdo komuniteti etnik ka gra dhe burra, të rinj dhe të moshuar, besimtarë dhe ateistë, persona me nivele të ndryshme arsimimi dhe gjendjeje ekonomike, persona me aftësi të kufizuara, si dhe persona me orientime të ndryshme seksuale dhe identitete të ndryshme gjinore. Prandaj, as përvojat e njerëzve që i përkasin të njëjtit komunitet etnik nuk janë të njëjta.
Një grua dhe një burrë nga i njëjti komunitet mund të përballen me të njëjtat probleme në ushtrimin e të drejtave gjuhësore, por përvojat e tyre në fusha të tjera të jetës mund të mos jenë të njëjta. Një person me aftësi të kufizuara mund të hasë pengesa shtesë në qasjen në institucione. Një pjesëtar i një pakice seksuale mund të ndajë problemet me të cilat përballet komuniteti i tij etnik, por njëkohësisht të jetë i ekspozuar ndaj diskriminimit shtesë për shkak të një aspekti tjetër të identitetit të tij. Me fjalë të tjera, përkatësia në një komunitet që është në pakicë nuk do të thotë se të gjithë pjesëtarët e tij janë në të njëjtën pozitë.
Përkatësia etnike është një pjesë e rëndësishme e identitetit tonë, por nuk është e vetmja karakteristikë që na dallon. Rrjedhimisht, ajo nuk është as baza e vetme për shkak të së cilës mund të diskriminohemi apo të vihemi në pozitë të pabarabartë.
Pikërisht përvoja e të jetuarit si komunitet joshumicë në Kosovë mund ta ndihmojë komunitetin serb t'i kuptojë më lehtë edhe format e tjera të përvojës së të qenit në pakicë.
Nëse e dimë si është kur dikush duhet të shpjegojë vazhdimisht pse e drejta e tij është e rëndësishme, do të duhej ta kuptonim më lehtë tjetrin kur ndodhet në një situatë të ngjashme. Nëse e dimë sa e vështirë është kur dikush na sheh kryesisht përmes përkatësisë në një grup të caktuar apo përmes një karakteristike tonë personale, mund ta kuptojmë më lehtë pse është e rëndësishme të mos ua bëjmë të njëjtën gjë të tjerëve.
Edhe brenda një komuniteti pakicë ka pakica. Ka individë që, përveç problemeve që ndajnë me komunitetin e tyre, përballen edhe me forma shtesë diskriminimi për shkak të karakteristikave të tjera personale. Mes tyre janë edhe pjesëtarët e pakicave seksuale.
Për të drejtat e tyre ndonjëherë flitet si për një temë që nuk lidhet me jetën e përditshme të komunitetit tonë. Megjithatë, pjesëtarët e pakicave seksuale nuk janë një grup i veçuar që ekziston diku tjetër. Ata janë pjesë e familjeve tona, shkollave, vendeve të punës, lagjeve dhe rretheve të miqve. Ata u përkasin komunitetit serb, shqiptar, boshnjak, rom dhe komuniteteve të tjera. Ashtu si të gjithë njerëzit e tjerë, ata u përkasin njëkohësisht grupeve të ndryshme shoqërore.
Shpesh mund të mos e dimë orientimin seksual apo identitetin gjinor të një personi. Dhe pikërisht ky fakt mund të tregojë shumë për mjedisin shoqëror në të cilin jetojmë. Nëse dikush mendon se duhet të fshehë një pjesë të identitetit të vet nga frika e gjykimit, refuzimit, diskriminimit apo dhunës, atëherë nuk bëhet më fjalë vetëm për jetën e tij private. Kjo bëhet çështje e lirisë, sigurisë dhe dinjitetit.
Nuk është e nevojshme ta kemi përjetuar vetë diçka të tillë për të kuptuar se nuk është e lehtë të vlerësojmë vazhdimisht kujt mund t'i tregojmë diçka për veten dhe çfarë reagimi do të shkaktojë kjo. Ajo që për shumicën e njerëzve është diçka krejt e zakonshme, për dikë tjetër mund të mbartë frikën e gjykimit apo të pasojave.
Nuk kemi pse të jetojmë të gjithë në të njëjtën mënyrë. Nuk kemi pse të kemi të njëjtat bindje, të njëjtin kuptim për familjen, të njëjtat vlera apo të njëjtin qëndrim ndaj jetës private. Askush nuk është i detyruar të pëlqejë çdo zgjedhje, veçori apo mënyrë jetese të një personi tjetër. Një shoqëri demokratike dhe tolerante nuk mbështetet në miratimin e ndërsjellë të zgjedhjeve dhe mënyrës së jetesës së secilit. Megjithatë, ekziston një dallim i qartë mes mospëlqimit të diçkaje dhe mohimit, për këtë arsye, të së drejtës së tjetrit për ta jetuar jetën ashtu siç dëshiron.
Identiteti, jeta private apo marrëdhënia në çift e dikujt tjetër, në vetvete, nuk na heqin asgjë nga të drejtat tona. Nëse dikush jeton ndryshe nga unë, kjo nuk e cenon besimin tim fetar, vlerat apo të drejtat e mia. Mund të jetojmë jetë krejt të ndryshme dhe sërish të pranojmë se askush nuk duhet të sulmohet, fyhet, diskriminohet apo detyrohet të jetojë me frikë vetëm sepse një karakteristikë e tij e dallon nga shumica.
Prandaj, përvoja e të jetuarit në një komunitet që ndodhet në pozitë pakice për shkak të përkatësisë etnike mund të na ndihmojë t'i kuptojmë më lehtë edhe format e tjera të përvojës së të qenit në pakicë. Ajo mund të na kujtojë sa e rëndësishme është që të tjerët ta respektojnë dinjitetin tonë dhe të mos na i mohojnë të drejtat sepse dallojmë në diçka. Nëse e kërkojmë këtë për veten, atëherë të njëjtin parim duhet t'ua njohim edhe të tjerëve.
Në fund, të gjithë jemi të ndryshëm. Askush prej nesh nuk është vetëm serb, shqiptar, boshnjak apo pjesëtar i ndonjë komuniteti tjetër. Secili prej nesh ka disa identitete, karakteristika dhe përvoja që e bëjnë atë që është. Në një situatë mund t'i përkasim shumicës, ndërsa në një tjetër pakicës. Prandaj është e rëndësishme që askujt të mos i cenohen siguria dhe dinjiteti vetëm sepse dallon në diçka nga të tjerët.
Nuk jemi të gjithë të njëjtë, por të drejtat i kemi të barabarta.
Ognjen Gogić